Wat dit dementierapport wél en níet betekent voor u. In 2024 publiceerde een internationale commissie van experts in The Lancet een grote update over dementiepreventie. De kernboodschap ging de wereld rond: bijna de helft van de dementiegevallen hangt samen met factoren die we kunnen beïnvloeden.
Dat klinkt hoopvol. Maar als arts lees ik zo’n cijfer altijd twee keer. Wat zegt het over een bevolking, en wat zegt het over u?
In dit artikel leest u welke twee factoren het zwaarst wegen, wat ik eerst zou nakijken en waar het bewijs nog dun is.
Is dementie pure pech?
Lang werd dementie vooral gezien als een kwestie van ouderdom en erfelijkheid. Die spelen zeker mee, en u kunt ze niet veranderen. Toch toont de Lancet-commissie dat het niet het hele verhaal is.
De commissie benoemde 14 beïnvloedbare risicofactoren, verspreid over het hele leven. Ze gaan van minder onderwijs in de jeugd, over hoge bloeddruk, diabetes, roken, overmatig alcoholgebruik, overgewicht, te weinig beweging, depressie en hoofdletsel op middelbare leeftijd, tot sociaal isolement, luchtvervuiling en onbehandeld zichtverlies op latere leeftijd. Nieuw in 2024 waren een hoge LDL-cholesterol en onbehandeld zichtverlies.
Samen zouden die 14 factoren naar schatting 45% van de dementiegevallen kunnen voorkomen of uitstellen.
Wat de meeste mensen niet weten over hun gehoor
Twee factoren springen eruit. Gehoorverlies en een hoge LDL-cholesterol op middelbare leeftijd zijn elk goed voor naar schatting 7% van de dementiegevallen. Daarmee zijn het de grootste bijdragers op de lijst.
Gehoorverlies verrast de meeste mensen. Het sluipt er geleidelijk in. U merkt het eerst in een druk restaurant of op een familiefeest, waar u gesprekken moeilijker volgt en sneller moe wordt.
Hoe gehoorverlies precies samenhangt met dementie, is nog niet volledig opgehelderd. Mogelijke verklaringen zijn dat de hersenen harder moeten werken om geluid te ontcijferen, en dat mensen zich stilaan terugtrekken uit gesprekken.
Ook uw LDL-cholesterol voelt u niet. De commissie raadt aan om een hoge LDL vanaf ongeveer 40 jaar op te sporen en aan te pakken.
Wat ik ermee zou doen (en wat niet)
Ik kan niemand beloven dat hij geen dementie krijgt. Wat ik wel kan, is eerst meten wat beïnvloedbaar is, voor ik iets adviseer. Bij een volwassene van middelbare leeftijd die zich goed voelt, zou ik deze drie dingen eerst nakijken:
- Het gehoor. Vindt u gesprekken in een druk restaurant vermoeiend, of zetten anderen de televisie stiller dan u? Laat uw gehoor dan testen. Een hoorapparaat is geen teken van ouderdom, maar een hulpmiddel om in het gesprek te blijven.
- De LDL-cholesterol, vanaf ongeveer 40 jaar, en altijd gelezen in de context van het volledige risicoprofiel.
- De bloeddruk. Hoge bloeddruk staat ook op de lijst van 14, en ook die voelt u niet.
Wat ik niet zou doen: bij iemand zonder klachten testen aanvragen waarvan het resultaat niets verandert aan wat we zullen doen. Dat geeft vooral ongerustheid, geen richting.
Het doel is geen perfecte score. Het doel is dat u scherp blijft in uw werk, uw gesprekken en uw beslissingen, ook op hoge leeftijd. Dat is een doel om aan te werken, geen belofte.
Wat dit rapport níet zegt
Dit is het deel dat in krantenkoppen vaak verdwijnt.
- Het zijn schattingen op bevolkingsniveau. Die 45% combineert hoe vaak een risicofactor voorkomt met hoe sterk hij samenhangt met dementie. Het betekent niet dat u uw persoonlijke risico met de helft kunt verlagen.
- Het meeste bewijs is observationeel. Een verband is nog geen bewezen oorzaak.
- Een risicofactor aanpakken geeft niet automatisch hetzelfde effect. In de gerandomiseerde ACHIEVE-studie kregen 977 mensen van 70 tot 84 jaar met onbehandeld gehoorverlies ofwel begeleiding met hoorapparaten, ofwel gezondheidsvoorlichting. Na drie jaar was er over de hele groep geen verschil in cognitieve achteruitgang. Enkel in een deelgroep met meer risicofactoren leek er een gunstig effect.
- Ook bij bloeddruk is het signaal gemengd. In de SPRINT MIND-studie bij 9.361 volwassenen met hoge bloeddruk verlaagde een strengere bloeddrukcontrole het risico op lichte cognitieve stoornissen (HR 0,81). Voor waarschijnlijke dementie was het verschil niet significant (HR 0,83). De studie stopte vroeg en had mogelijk te weinig gevallen om dat aan te tonen.
Erfelijkheid en leeftijd blijven dus wel degelijk meetellen. Eerlijk zeggen waar het bewijs dun is, is geen zwakte. Het hoort bij goede geneeskunde.
Waar begint u?
U hoeft niet alle 14 factoren tegelijk aan te pakken. Begin bij wat u kunt meten, en bespreek de uitkomst met uw arts.
- Merkt u dat u gesprekken moeilijker volgt? Laat een gehoortest doen.
- Kent u uw LDL-cholesterol en uw bloeddruk niet? Vraag ernaar bij uw volgende controle.
- Blijf bewegen, blijf in contact met mensen en houd uw hoofd bezig. Dat zijn geen spectaculaire tips, maar ze staan allemaal op de lijst.
Kent u iemand die gesprekken aan tafel steeds moeilijker kan volgen? Stuur dit artikel dan door.
Bronnen
Livingston G, Huntley J, Liu KY, et al. Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission. The Lancet. 2024;404(10452):572-628. doi.org/10.1016/S0140-6736(24)01296-0
Lin FR, Pike JR, Albert MS, et al. Hearing intervention versus health education control to reduce cognitive decline in older adults with hearing loss in the USA (ACHIEVE): a multicentre, randomised controlled trial. The Lancet. 2023;402(10404):786-797. doi.org/10.1016/S0140-6736(23)01406-X
SPRINT MIND Investigators for the SPRINT Research Group; Williamson JD, Pajewski NM, et al. Effect of intensive vs standard blood pressure control on probable dementia: a randomized clinical trial. JAMA. 2019;321(6):553-561. doi.org/10.1001/jama.2018.21442